بررسی سازگاری RDA با طرح فراداده ای توصیف شیء(MODS) و ارائه الگوی پیشنهادی برای پیشینه های فارسی

درخوش، ملیحه(1389). بررسی سازگاری RDA با طرح فراداده ای توصیف شیء(MODS) و ارائه الگوی پیشنهادی برای پیشینه های فارسی. به راهنمایی دکتر زهره میرحسینی و مشاوره دکتر افشین موسوی چلک. دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال.

 

چکيده:

هدف: هدف از پژوهش حاضر تعيين سازگاري قواعد توصيف و دسترسي به منبع با طرح فراداده­اي توصيف شيء و ارائه الگويي براي سازماندهي منابع اطلاعاتي است.

روش ­شناسي:جامعه مورد پژوهش از دو بخش تشکيل شده است: اجزاء اصلي، فرعي و ويزگيهاي طرح فراداده­اي توصيف شيء و قواعد توصيف و دسترسي به منبع. اين پژوهش از نوع کاربردي است و با ترکيبي از روشها و با استفاده از آمار توصيفي انجام گرفته است. روش اين پژوهش شامل روش سندي(کتابخانه­اي) به منظور بررسي هر دو بخش جامعه مورد پژوهش، روش تطبيقي به بررسي سازگار کردن قواعد توصيف و دسترسي به منبع با اجزاء مختلف طرح فراداده­اي توصيف شيء و روش طراحي سيستم به منظور ارائه برچسبهاي مبتني بر زبان نشانه گذاري گسترش­پذير(ايکس.ام.ال.) براي ارائه اطلاعات توصيفي منابع مختلف بر اساس قواعد آر.دي.اي. است.

يافته ­ها: به طور کلي 507 قاعده در فصلهايي از آر.دي.اي. که تا کنون در دسترس قرار گرفته است، شناسايي و تحليل شد که تعداد 630 برچسب مبتني بر طرح فراداده­اي توصيف شيء(مودس) با اين قواعد سازگار گرديد. با توجه به يافته­هاي اين پژوهش، تمامي قواعد آر.دي.اي. با طرح فراداده­اي توصيف شيء سازگار بوده و مي توان براي اطلاعات استخراجي از محتواي همه اين قواعد، معادلي در مودس به دست آورد. در بعضي از قواعد که معمولا به منظور ايجاد نقاط دسترسي به موجوديتهاي گوناگون کاربرد دارند، براي سازگار کردن قواعد با اجزاء مودس بايد از بيش از يک جزء اصلي استفاده نمود.

نتيجه گيري: نتايج نشان داد که از بين 20 جزءاصلي طرح فراداده­اي توصيف شيء 16 جزء با توجه به محتواي قوانين فصلهاي مبتني بر موجوديتهاي گروههاي اول و دوم اف.آر.بي.آر. که تا کنون کامل شده است، در اين سازگاري مورد استفاده داشته اند. با توجه به يافته­هاي پژوهش، ميان قواعد آر.دي.اي. و طرح فراداده­اي توصيف شيء سازگاري صد در صد و کامل وجود دارد و مي­توان تمامي اطلاعاتي را که براي منبع مورد توصيف با استفاده از قواعد آر.دي.اي. به­دست مي­آيد را در قالب طرح فراداده­اي توصيف شيء توصيف کرد. همچنين با استفاده از يافته­هاي اين پژوهش، نمونه­هايي از پيشينه­هاي فارسي که به صورت تصادفي از کتابشناسي ملي ايران بازيابي شده، به صورت الگويي براي توصيف منابع فارسي در طرح فراداده­اي توصيف شيء و با استفاده از قواعد آر.دي.اي. توصيف شده است. به عبارتي اين سازگاري براي پيشينه هاي فارسي نيز کاربرد دارد.

سخنرانی دکتر باربارا تیلت در مورد آر.دی.ای. و تاریخچه فهرستنویسی

لینک زیر مربوط به سخنرانی دکتر باربارا تیلت است که در سال ۲۰۰۸ انجام شده و در آن به بررسی تاریخچه قواعد فهرستنویسی، قواعد انگلوامریکن و ویرایش های آن، الگوهای مفهومی و آر.دی.ای. پرداخته است.

سخنرانی دکتر باربارا تیلت

پیوندهای مرتبط با آر.دی.ای.(RDA)

پیاده سازی آر.دی.ای.: بله یا خیر؟ سوال این است.

تست ملی آر.دی.ای. در کتابخانه کنگره امریکا کامل شده است و زمان ارزیابی آن در جریان است. جوامع کتابداری و دیگران منتظر تصمیم نهایی برای استفاده از آن در کتابخانه های ملی هستند. این تصمیم در سالنامه تابستانی انجمن کتابداری امریکا منتشر خواهد شد.

در این میان کارن اندرسون(Karen Anderson) متخصص آر.دی.ای. لیستی از پیوندهای مرتبط با آر.دی.ای. را روزآمدسازی کرده است که در لینک زیر در دسترس است و میتواند منابع خوبی را در ارتباط با آر.دی.ای. و مدلهای مرتبط با آن در اختیار بگذارد.

پیوندهای مرتبط با آر.دی.ای.

تاریخچه قواعد فهرستنویسی و ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی(اف.آر.بی.آر.)=FRBR

قواعد فهرستنویسی در گذر زمان با توجه به نوع منابع و نیز با توسعه بسترهای ارائه اطلاعات توسعه یافتند و با نیازهای اطلاعاتی کاربران در زمان خود متناسب بودند. قواعدی که سرآنتونی پانیتسی و کاتر ارائه کردند و به کار گرفتند، در واقع مبنای قواعد فهرستنویسی انگلوامریکنی شد که ویرایش دوم آن به طور گسترده توسط اکثر کتابخانه های دنیا استفاده می شود. این قواعد چندین سال است که مورد استفاده قرار می گیرد و همچنان مورد استفاده است اما با توجه به ورود منابع دیجیتالی و نیز دیجیتالی کردن منابع چاپی و وجود بستری نوین به نام وب، نیازهایی را برای کاربران و نیز فهرستنویسان به وجود آورد که نشان دهنده نقص در توصیف موجودیتها و روابط میان آنها بود. بدین دلیل با بازبینیهایی که ایفلا انجام داد گروهی مسئول بررسی این موارد شد که نتیجه کار آنها به ارائه مدلهای مفهومی انجامید که پایه قواعد جدید فهرستنویسی شدند. در واقع استفاده از مدل مفهومی ملزومات کارکردی پیشینه های کتابشناختی یا همان اف.آر.بی.آر. برای ارائه استاندارد جدید توصیف منابع با نام توصیف و دسترسی به منبع یا همان آر.دی.ای. انجامید. در فایل زیر که بخشی از یک کتاب است می توانید به اطلاعاتی از تاریخچه قواعد فهرستنویسی تا دستیابی به مدل انتزاعی اف.آر.بی.آر. دست یابید.--لازم به توضیح است که مدل مفهومی اف.آر.بی.آر. یک فراداده یا قواعد توصیف منبع نیست.

تاریخچه قواعد فهرستنویسی

کمیته همکاری مشترک برای توسعه آر.دی.ای.

کمیته ای که برای توسعه استاندارد آر.دی.ای. با همکاری:

-انجمن کتابداری امریکا

-کمیته فهرستنویسی استرالیا

-کتابخانه بریتانیا

-کمیته کانادایی فهرستنویسی

-موسسه متخصصان کتابداری و اطلاع رسانی؛ و

-کتابخانه کنگره امریکا

از سال ۲۰۰۴ تشکیل شد، تمامی اطلاعات، اخبار، اظهار نظرات، اطلاعات کتابهای منتشر شده در مورد آر.دی.ای.، تاریخچه، ساختار آر.دی.ای. و موارد مرتبط دیگر را در سایتی فراهم آورده که برای آشنایی و نیز مطالعه در مورد این استاندارد فهرستنویسی بسیار مفید است. از طریق لینک زیر می توانید به سایت "کمیته همکاری مشترک برای توسعه آر.دی.ای." دسترسي داشته باشید.

Joint Steering Committee for Development of RDA

استاندارد توصیف و دسترسی به منبع:آر.دی.ای.=Resource Description and Access:RDA

آر.دی.ای. استاندارد جديدي است که در سال 2009 براي جايگزيني قواعد انگلوامريکن ارائه شد. آر.دي.اي. نسل جديدي از کد فهرستنويسي است که براي منابع ديجيتالي طراحي شده­است اما به وسيله آن مي­توان تمامي انواع منابع که شامل منابع ديجيتالي و پيوسته هم مي­شود، را توصيف کرد(کيوگارد[1]، 2009). در آوريل 2005 کميته همکاري مشترک بازبيني قواعد انگلوامريکن پس از بررسي به اين نتيجه رسيدند که استاندارد جديدي که با محيط ديجيتال هم سازگار باشد، مورد نياز است. اين ديدگاه شامل دستورالعمل­هايي شد که توصيف و دسترسي به همه منابع ديجيتال و آنالوگ را پوشش مي­دهد.(نيدلمن[2]، 2008) اين استاندارد در ساختار خود از مدل مفهومي اف.آر.بي.آر. و مدل هاي وابسته بدان(اف.آر.اي.دي. و اف.آر.اس.اي.آر.) استفاده مي­کند. در قواعد آر.دي.اي. از موجوديتها و روابط بين موجوديتهاي اين مدلهاي انتزاعي استفاده شده است. اين قواعد در ده بخش و سي و هفت فصل تنظيم شده­است که بخش­هاي يک تا چهار و فصلهاي تشکيل­دهنده آنها مربوط به دستورالعملهاي ثبت ويژگيهاي موجوديتهاي سه گروه مدل ملزومات کارکردي پيشينه­هاي کتابشناختي است و بخشهاي پنج تا ده مربوط به دستورالعملهايي براي ثبت روابط بين موجوديتها است.(نيدلمن، 2008) در برنامه­اي که ارائه شد، فصلهايي از اين قواعد که مربوط به موجوديتهاي گروه اول و دوم اف.آر.بي.آر. هستند، در آگوست 2010 کامل شد.

---

Kiogaard, Deirdre. (2009). Resource and Description Access. ALIA Information Online conference, January 22, 2009, Australian Library and information Association, Sydney, Australia. [online], available at: http://www.information- online.com.au/sb_clients/iog/data/content_item_files/000001/PresentationA17.pdf. [25 Jan. 2011]

2.Needleman, Mark. (2008). The Resource Description and Access Standard. Serials Review. 34(3): 233-234