IFLA Library Reference Model (LRM) = مدل مرجع کتابخانه ای ایفلا (ال. آر.ام.)


IFLA Library Reference Model (LRM): The Conceptual Foundation of the Next Generation of Bibliographic Data

Why should every knowledge organization professional know LRM?

For more than two decades, the Functional Requirements for Bibliographic Records (FRBR) family shaped cataloguing theory. However, the emergence of Linked Data, the Semantic Web, and machine-processable metadata revealed limitations in maintaining separate conceptual models. In response, the International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA) introduced the IFLA Library Reference Model (LRM), a unified conceptual model that consolidates FRBR, FRAD, and FRSAD into a coherent framework (Riva et al., 2018/2024).

Rather than being merely another cataloguing model, LRM represents a conceptual shift in how bibliographic information is understood. It provides a semantic foundation for modern standards such as RDA, facilitates interoperability with Linked Data technologies, and supports the creation of knowledge graphs and AI-ready bibliographic datasets (Riva et al., 2018/2024).

What Makes LRM Different?
One of the most significant innovations of LRM is the introduction of the super-entity Res, representing anything that can be discussed. Every entity within the model—including Works, Persons, Places, and Timespans—is a specialization of Res. This abstraction simplifies semantic modelling and enables greater consistency across bibliographic data.

LRM also introduces Agent as a generalized entity encompassing both persons and collective agents. Additionally, entities such as Place and Time-span, previously treated merely as descriptive values in many cataloguing environments, become fully defined entities capable of participating in semantic relationships.

These enhancements make LRM substantially more suitable for Linked Data environments than previous FR models (Riva et al., 2018/2024).

Why Does LRM Matter in the AI Era?
Artificial intelligence systems increasingly depend on structured, semantically rich metadata rather than isolated textual records.

LRM contributes to this transformation by:

supporting semantic interoperability;

enabling graph-based knowledge representation;

improving machine understanding of bibliographic relationships;

facilitating metadata reuse across repositories;

serving as the conceptual basis for modern cataloguing standards such as RDA.

As libraries transition from record-based catalogues to interconnected knowledge graphs, LRM becomes the conceptual language that allows machines to interpret bibliographic information rather than merely store it.

Why It Matters
LRM should not be viewed simply as a replacement for FRBR. Instead, it represents the conceptual infrastructure required for libraries to participate in the Semantic Web. As knowledge organization increasingly intersects with artificial intelligence, linked data, and digital cultural heritage, understanding LRM is becoming an essential competency rather than a specialist topic.


مدل مرجع کتابخانه‌ای ایفلا (LRM): زیربنای مفهومی نسل جدید داده‌های کتابشناختی
چرا هر متخصص سازماندهی دانش باید LRM را بشناسد؟

بیش از دو دهه، خانواده مدل‌های FRBR مبنای نظری فهرستنویسی و سازماندهی اطلاعات در کتابخانه‌ها بود. بااین‌حال، گسترش داده‌های پیوندی (Linked Data)، وب معنایی و نیاز به تولید فراداده‌های قابل‌فهم برای ماشین، نشان داد که وجود سه مدل مفهومی مجزا (FRBR، FRAD و FRSAD) محدودیت‌هایی در یکپارچگی داده‌ها ایجاد می‌کند. به همین دلیل، فدراسیون بین‌المللی انجمن‌ها و مؤسسات کتابداری (IFLA) مدل Library Reference Model (LRM) را به‌عنوان یک مدل مفهومی یکپارچه معرفی کرد تا این سه مدل را در قالب یک چارچوب منسجم ادغام کند (Riva et al., 2018/2024).

LRM صرفاً یک استاندارد جدید برای فهرستنویسی نیست؛ بلکه تغییری اساسی در شیوه درک و مدل‌سازی اطلاعات کتابشناختی به شمار می‌آید. این مدل، زیربنای مفهومی استانداردهایی مانند RDA است و امکان استفاده مؤثر از داده‌های کتابخانه‌ای در محیط‌های داده پیوندی، گراف‌های دانش و سامانه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی را فراهم می‌کند (Riva et al., 2018/2024).

چه چیزی LRM را متمایز می‌کند؟
یکی از مهم‌ترین نوآوری‌های LRM معرفی موجودیت فراگیر Res است؛ مفهومی که به معنای «هر چیزی که بتوان درباره آن صحبت کرد» تعریف می‌شود. تمامی موجودیت‌های مدل، از اثر و شخص گرفته تا مکان و بازه زمانی، زیرمجموعه‌ای از Res هستند. این رویکرد، مدل‌سازی معنایی را ساده‌تر و روابط میان موجودیت‌ها را منسجم‌تر می‌کند.

نوآوری مهم دیگر، معرفی موجودیت Agent است که هم اشخاص و هم عامل‌های جمعی مانند سازمان‌ها را در قالب یک مفهوم واحد پوشش می‌دهد. همچنین، موجودیت‌هایی مانند Place و Time-span که پیش‌تر معمولاً به‌صورت ویژگی توصیفی ثبت می‌شدند، در LRM به موجودیت‌های مستقل تبدیل شده‌اند و می‌توانند در شبکه‌ای از روابط معنایی مشارکت کنند.

همین تغییرات باعث شده است LRM نسبت به مدل‌های پیشین خانواده FR برای محیط‌های داده پیوندی و وب معنایی مناسب‌تر باشد.

چرا LRM در عصر هوش مصنوعی اهمیت دارد؟
امروزه سامانه‌های هوش مصنوعی برای تحلیل و استدلال، بیش از هر زمان دیگری به داده‌های ساخت‌یافته و غنی از نظر معنایی نیاز دارند.

مدل LRM این امکان را فراهم می‌کند که داده‌های کتابشناختی:

قابلیت تعامل معنایی بیشتری داشته باشند؛

به گراف‌های دانش تبدیل شوند؛

برای ماشین‌ها قابل‌تفسیر باشند، نه صرفاً قابل‌ذخیره؛

در سامانه‌های مختلف بدون از دست رفتن معنا مورد استفاده مجدد قرار گیرند؛

مبنای توسعه استانداردهای نوین مانند RDA قرار گیرند.

به بیان دیگر، اگر کتابخانه‌ها در حال حرکت از «فهرست‌های کتابخانه‌ای» به سمت «شبکه‌های دانش» هستند، LRM زبان مفهومی این تحول است.

چرا این موضوع مهم است؟
در بسیاری از کتابخانه‌ها، هنوز LRM صرفاً نسخه‌ای جدید از FRBR تلقی می‌شود؛ در حالی که چنین برداشتی دقیق نیست. LRM یک چارچوب مرجع مفهومی برای طراحی و تبادل داده‌های کتابشناختی در اکوسیستم وب معنایی است. با گسترش کاربرد هوش مصنوعی، داده‌های پیوندی و گراف‌های دانش در کتابخانه‌ها، آرشیوها و موزه‌ها، آشنایی با LRM به یکی از مهارت‌های کلیدی متخصصان سازماندهی دانش تبدیل خواهد شد.


References:
Riva, P., Le Boeuf, P., & Žumer, M. (2024). IFLA Library Reference Model: A Conceptual Model for Bibliographic Information (Updated ed.). International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA). (repository.ifla.org)

Riva, P., & Žumer, M. (2017). The IFLA Library Reference Model, a step toward the Semantic Web. International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA). (IFLA Library)

Žumer, M. (2025). IFLA Library Reference Model (LRM). ISKO Encyclopedia of Knowledge Organization. (ISKO)

طراحی، پیاده سازی، و ارزیابی الگوی هستی شناختی تخصصی حوزه نقاشی برپایه الگوی مرجع مفهومی سیداک

طراحی، پیاده ­سازی، و ارزیابی الگوی هستی ­شناختی تخصصی حوزه نقاشی برپایه الگوی مرجع مفهومی سیداک (CIDOC-CRM)

استاد راهنما: دکتر رحمت الله فتاحی

استاد مشاور: دکتر شعله ارسطوپور

دانشجو: ملیحه درخوش

دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده علوم تربیتی و روان­ شناسی، گروه علم اطلاعات و دانش ­شناسی (رساله برای دریافت مدرک دکترا)

چکیده

زمینه و هدف: هستی شناسی‌ها از ابزارهای مهم در سازماندهی دانش هستند که طراحی و پیاده سازی آنها به سازماندهی بهتر دانش در حوزه تخصصی موضوعی می انجامد. هدف پژوهش حاضر، طراحی، پیاده ­سازی و ارزیابی الگوی هستی­ شناختی حوزه نقاشی بر پایه الگوی مرجع مفهومی سیداک است.

روش شناسی: عناصر داده ­ای حوزه نقاشی با روش تحلیل محتوا و از سه منبع کاربرگه موزه ملی ملک، فراداده موزه ­های متروپولیتن و بریتانیا و عناصر طرح ­های فراداده ای هسته وی.آر.ای. و اسکیما شناسایی و با یکدیگر انطباق داده شدند. سپس 25 عنصر داده ­ای شناسایی شده با رده ­ها و ویژگی­ های الگوی سیداک انطباق داده شد و برای توصیف هر یک از عناصر داده ­ای حوزه نقاشی، شرحی شامل رده ­ها و ویژگی ­های مرتبط با آن تدوین شد. برای توصیف  برخی از عناصر داده ­ای در این حوزه،  نیاز بود تا الگوی سیداک گسترش داده شود. گسترش ­های ایجاد شده، بر اساس ساختار الگوی سیداک و مرتبط با عناصر داده ­ای حوزه نقاشی بود. در این راستا، یک الگوی هستی شناسی برای آثار نقاشی طراحی شد که شامل گسترش به دست آمده بر الگوی سیداک نیز بود. این الگو در نرم افزار ققنوس پیاده ­سازی شد. برای درج مقادیر عناصر داده ای از داده‌های مربوط به 117 اثر نقاشی موجود در موزه ملی ملک به عنوان جامعه پژوهش استفاده شد. سپس الگوی هستی شناسی طراحی شده که در پایگاهی با نام آثار نقاشی موزه ملی ملک در نرم افزار ققنوس (شرکت نوسا) پیاده سازی شده بود به دو روش ارزیابی شد. ابتدا با استفاده از ابزار اوپس! ارزیابی ساختاری و سپس با استفاده از مصاحبه نیمه ساختاریافته­ با 10 متخصص نقاشی، ارزیابی محتوایی انجام شد. برای انتخاب مصاحبه شوندگان از روش گلوله برفی تا مرحله اشباع استفاده، و پاسخ‌های مصاحبه شوندگان در دو مرحله کدگذاری باز و گزینشی در نرم افزار مکس کیو دی.ای تحلیل شد.

نتیجه گیری:  برپایه یافته های حاصل از پیاده سازی الگوی هستی شناسی در نرم افزار ققنوس و با استفاده از انطباق عناصر داده ای حوزه نقاشی با رده‌ها و ویژگی‌های الگوی سیداک،‌ این الگو به لحاظ ساختاری و محتوایی مورد تائید قرار گرفت. همچنین، 9 رده و 12 ویژگی گسترشی مرتبط با حوزه نقاشی شناسایی شد. همچنین، ایجاد شد.

کلیدواژه: آثار نقاشی، هستی شناسی، الگوی مرجع مفهومی سیداک، هسته وی.آر.ای.، اسکیما، ارزیابی، نرم افزار ققنوس، موزه ملی ملک، موزه بریتانیا، موزه متروپولیتن.

 

CIDOC-CRM based ontological model for painting: design, implementation, and evaluation

Supervisor:Dr. Rahmatollah Fattahi, Ph.D. (fattahirahmat@gmail.com)

Advisors: Dr. Sholeh Arastoopoor, Ph.D. (arastoopoor@um.ac.ir)

By: Maliheh Dorkhosh (m.dorkhosh@gmail.com)

Ferdowsi University of Mashhad, Faculty of Education and Psychology, Department of Knowledge and Information Science (Dissertation for the degree of Philosophy Doctor (PhD))

Abstract

Aim: Ontologies are important tools for knowledge organization. Design and implementation of ontologies in every subject domain facilitates organization of knowledge in the domain. The aim of this research is to design, implement and evaluate an ontological model for paintings based on CIDOC-CRM.

Methodology: Data elements for painting domain was identified by content analysis. It was applied to three sources including, Malek National Museum, metadata of the Metropolitan and the British museums, and elements of VRA core and Schema.org schemas. Then 25 identified data elements were mapped with the classes and the attributes of the CIDOC-CRM. For description of each data element, statements that include related classes and attributes were developed. To describe some of the data elements of the domain, it was necessary to extend the CIDOC-CRM. These extensions were based on the structure of CIDOC-CRM and related to the data elements of the painting domain. The ontology designed, was implemented in Qoqnus software. The data of 117 paintings held at Malek National Museum were used to insert the values of data elements. Then the model implemented in Oops! tool was structurally evaluated. Content evaluation of the designed ontology was carried out using a semi-structured interview with 10 painting experts. The snowball method to the point of saturation was used for choosing interviewees. Using MaxQDA software the views of interviewees were coded and analyzed.

Conclusion: The ontology of painting, created by mapping data elements of painting domain to the classes and attributes of the CIDOC-CR along with 9 classes and 12 attributes capable of extension was designed and implemented in the Qoqnus software. A database named “Painting of Malek National Museum” was created in the same software. The ontology received validation structure and content by experts.

Keywords: Ontology, the Painting, CIDOC-CRM, evaluation, Qoqnus software, Malek national Museum, British Museum, Metropolitan Museum, VRA core, Schema.org.

 

مدل سازی نقاشی ها با استفاده از الگوی مرجع مفهومی سیداک = Modelling the paintings by CIDOC-CRM

چهل  هشتمین اجلاس الگوی مرجع مفهومی سیداک در روزهای 20، 22 و 23 اکتبر 2020 برگزار شد. در روز 22 اکتبر، ارائه ای با عنوان "مدل سازی نقاشی با استفاده از الگوی مرجع مفهومی سیداک" داشتم که فایل آن از طریق اسلایدشیر در دسترس است. این ارائه به لحاظ روش شناختی برگرفته از رساله دکتری ام است. 

 48th CIDOC-CRM and 41st FRBR CRM meeting were held on 20, 22 and 23 October 2020. I presented "Modelling the paintings by CIDOc-CRM" on 22 October 2020. The subject of this presentation was based on my dissertation. The file of my presentation is accessible from Slideshare

ارزیابی هستی شناسی ها = Evaluation of Ontologies

ارزیابی هستی شناسی ها، یکی از مقوله های مورد نظر پژوهشگران در حوزه وب معنایی است. روش های مختلف ارزیابی در پژوهش های مختلف مورد استفاده قرار گرفته است. برخی مقاله ها نیز به روش های ارزیابی هستی شناسی ها پرداخته اند. یکی از بهترین مقاله هایی که در زمینه روش های ارزیابی هستی شناسی ها نوشته شده و جمع بندی مناسبی را نیز ارائه کرده است، مقاله زیر است.

The evaluation of ontologies is one of the favorites of researchers in the semantic domain. Various methods of evaluation  have been used in various researches. Some articles also have introduced methods of  evaluation of ontology. One of the best articles in the field of evaluation of ontology is this.

Auriol Degbelo, A Snapshot of Ontology Evaluation Criteria and Strategies, Proceedings of the 13th International Conference on Semantic Systems, September 11-14, 2017, Amsterdam, Netherlands.

 

سی.آر.ام. بی. ای. = CRMba

سی.آر.ام. بی.ای. یکی از گسترش های سی.آر.ام. است که بر ساختمان های قدیمی و باستانی تمرکز می کند. پائولو رونزینو و همکارانش در مقاله ای در سال 2016 در مورد این گسترش سی.آر. ام برای توصیف ساختمان های باستانی بحث کرده اند. همچنین انها در این مقاله، این گسترش را معرفی کرده اند و به صورت نمونه، آن را برای توصیف یک ساختمان به کار گرفته اند. برای خواندن این مقاله به اینجا مراجعه کنید.

CRMba is one of the extensions of CRM. It focuses on old and archaeological buildings. 

Paola Ronzino and his colleagues wrote an article in 2016 which discusses about use of CRM extension for documentation of archaeological buildings. Also, CRMba are introduced and applied for a sample archaeological building. For reading this paper see here.

  • Paola Ronzino, Franco Niccolucci, Achille Felicetti, Martin Doerr. (2016). CRMba a CRM extension for the documentation of standing buildings. International Journal on Digital Libraries. volume 17. issue 1. pp.71-78.

روش شناسی های ساخت هستی شناسی = Methodologies for building Ontologies

 

ساختن آنتولوژی ها همانند هر کار پژوهشی نیازمند روش شناسی مشخصی است. روش های مختلفی از اواخر قرن بیستم به کار گرفته شده است. تمامی روش ها با دیدگاه متخصصان علوم کامپیوتر به وجود آمده است. اما به نظر می رسد استفاده از این روش شناسی ها با دیدگاه متخصصان کتابداری نیز می تواند مفید باشد. برای آشنایی با روش های مختلف ارائه شده مقاله های زیر می تواند اطلاعات خوبی در اختیار پژوهشگران قرار دهد.

Building ontologies like every research need scientific methodology. Various methodologies were used at recent years of 20th century. Although all of these methodologies were introduced by computers sciences professionals, use of methodologies by viewpoints of library science professionals can be useful. For getting to know different methodologies for building ontology two following papers are very useful.

- Fernandez-Lopez, M. and A. Gomez-Perez. 2002. Overview and analysis of methodologies for builing ontologies. The knowledge Engineering Review 17(02): 129-156.

Milanifard O, Kahani M. Ontirandoc: Integrated Collabrative System for developing Persian ontology. Journal of Information Processing and Management

 

از فراداده تا داده های پیوندی = From metadata to linked data

حرکت از فراداده های موجود در کتابخانه ها به سمت داده های پیوندی، از مسایل مهم این روزهای کتابخانه های بزرگ در کشورهای مختلف است، ویرجینیا شیلینگ، در مقاله ای برای انجمن الکترونیکی انجمن کتابداران امریکا  نگاشته است، به بررسی این موضوع و آثاری پرداخته است که به این موضوع پرداخته اند. در این مقاله، آثار و نظرات افراد مختلفی از جمله کارن کویل مورد بررسی قرار گرفته است.

این مقاله که با عنوان" تبدیل فراداده های کتابخانه ای به داده های پیوندی" منتشر شده است، دارای اطلاعات مفیدی در این زمینه است. 

در بخشی از این مقاله چهار نقش خاص برای کتابخانه ها را که از قول میلر نقل شده مطرح می کند:

- در معرض دید قراردادن مجموعه های کتابخانه از طریق تکنولوژیهای وب معنایی

 - تحت وب قراردادن اصطلاحنامه ها، نگاشتهای متناظر و خدمات

- به اشتراک گذاشتن تجارب خود و آنچه که آموخته اند

- دفاع از تغییرات و پاسخگویی به این سوال که چطور باید در این تغییر قرار گرفت؟

برای اطلاعات بیشتر در این زمینه و مطالعه این مقاله به نشانی زیر مراجعه کنید:

تبدیل فراداده های کتابخانه به داده های پیوندی

 

 

Moving from library metadata to linked data is one of the most important issues that large libraries in most countries face it. Virginia Schiling has reviewed linked library data and comments of various experts about this subject in an article which was published in ALA e-forum.

Title of this article is “Transforming library metadata into linked library data” and has very beneficial notes, for example, according to miller(2004), she has referred to 4 library and librarians roles for receiving development of linked library data.

- exposing collections via Semantic Web technologies

- webifying thesaurus/mappings/services

- sharing lessons learned

-advocating for change (under “How can libraries get involved?”)

For more information see "Transforming library metadata into linked library data"

مودس 3/6 منتشر شد/تغییرات نسخه 3/6= MODS 3.6 is released with some changes

 

در ماه می 2015، نسخه 3/6 از طرح فراداده ای توصیف شیء (مودس) توسط کمیته ویراستاری این طرح در کتابخانه کنگره منتشر شد. این نسخه نسبت به نسخه قبلی (3/5) دارای تغییراتی به شرح زیر است:

- در نسخه قبلی، ویژگیهایی(attributes)  برای عنصر فرعی hierarchicalGeographic در زیر عنصر اصلی subject وجود داشت که در نسخه جدید نیز وجود دارد اما بین دو ویژگی province  و state تفاوتی قایل شده است. هر دوی این ویژگیها برای اولین تقسیم سیاسی یک کشور بعد از کشور استفاده شده بود به معنای ایالت و استان. اما در نسخه جدید توضیحاتی برای آنها داده شده است. اگر تقسیم سیاسی مانند چیزی باشد که در کشورهایی مانند ایالات متحده، ایتالیا، آرژانتین وجود دارد از state استفاده می شود و اگر تقسیماتی مانند کانادا وجود داشت از province. به همین دلیل معمولا استفاده از state بر province ارجحیت داده می شود.

- سه ویژگی areaType، regionType و sectionType برای عناصر فرعی area، region و citySection که در زیر  hierarchicalGeographic اضافه شده است. قبلا قرار بود از ویژگی othertype برای مکان استفاده شود اما تصمیم گرفته شده تا از این سه ویژگی برای تعیین مکان و نوع آن استفاده می شود. به عنوان مثال، citySection برای بخشهایی کوچکتر از شهر مانند پارکها و خیابانها استفاده می شد اما نمی توانستید نوع بخش را مشخص کنید اما با ویژگی جدید sectionTypeمی توانید مشخص کنید که منظورتان چه قسمتی از شهر است.  استفاده از این ویژگیها اختیاری است.

 - استفاده از ویژگی level همراه با ترتیب عددی سلسله مراتب مکانهایی که می خواهیم توصیف کنیم. مثلا اگر مکانهایی که به لحاظ بزرگی دارای ترتیب هستند را می توان با عدد جدا کرد. در مورد یک مکان در یک شهر می توان از citySection  و ویژگی که در مورد قبلی توضیح داده شد، از ویژگی level  استفاده کرد و از بخش بزرگتر شهر به سمت کوچک شهر توصیف را ارائه داد.

- برای تمامی موارد بالا می توان از ویژگی Authority، authorityURI و ValueURI استفاده شود.

- برای مکانهایی که قبلا وجود داشته اند و در حال حاضر وجود ندارد می توان از ویژگی period استفاده کرد و در آن فقط باید از مقادیر تاریخی بهره برد.

- برای عنصر relatedItem، چهار ویژگی otherType، otherTypeAuth، otherTypeAuthURI و otherTypeURI اضافه شده است.

- استفاده از ویژگی xml:space برای عنصر فرعی nonSort در زیر titleInfo به وجود آمده است که با استفاده از آن می توان HTML را همراه سند مودس کرد، به این صورت که همراه با این ویژگی، مقدار preserve استفاده می شود و نیز با استفاده از ویژگی altRepGrp لینک مورد نظر اضافه می شود.

- عنصر فرعی nameIdentifier برای عنصر name اضافه شده است.

- عنصر فرعی cartographics برای طرحهای دیگر جغرافیایی قابل گسترش شده است.

- عنصرفرعی recordInfoNote برای عنصر recordInfo.

- عنصر فرعی itemIdentifier  با چند ویژگی type اضافه شده است. برای عنصر فرعی copyInformation  می توان از این عنصر فرعی استفاده کرد و اطلاعات بارکد، شماره ثبت، شماره دسترسی یا هر شماره منحصربفرد برای یک مورد (Item) را وارد کرد.

 - برای اطلاعات بیشتر به این آدرس مراجعه شود.

 کلیدواژه: مودس، طرح فراداده ای توصیف شیء، MODS

جایگزین شدن مستندات قراردادی با مستندات مجاز= Replacing "uniform " with "authorized"

استفاده از مستندات سالهاست که توسط کتابداران و فهرستنویسان به منظور دسترسی به یک فرم مشخص و منحصر بفرداز مستنداتی چون فرد،تنالگان،عنوان،موضوع و ... انجام می گیرد. پس از ورود کامپیوتر و وب به دنیای سازماندهی اطلاعات، استفاده از مستندات در سطح جهانی مطرح شد. ایده استفاده فراگیر از مستندات از سالها پیش، ۱۹۸۴، مطرح شده بود امادرحد یک تئوری باقی مانده بود. اما مساله تبادل اطلاعات در سطح جهانی و خارج شدن ازتبادل دو سویه میان شکل مرجح و غیرمرجح از دهه های ۱۹۶۰- ۱۹۷۰ به طور جدی مطرح شد. با این وجود، راهکار مورد نظر با استفاده از قابلیتهای وبی، در سپتامبر ۲۰۰۸، منتشر شد.

در بررسی انعطاف پذیری «شماره استاندارد بین المللی داده های مستند*» ایفلا موظف شد تا این شماره را با تعریفی فراتر از تعریف قدیمی آن که از سال ۱۹۸۴ وجود داشت، به کار گیرد. همچنین باید از ویاف*(فایل بین المللی مجازی مستند) و پتانسیلهای آن استفاده نماید.

طرح ویاف از سال ۲۰۰۲ توسط ٱ.سی.ال.سی.، کتابخانه کنگره کتابخانه ملی آلمان و با استفاده از پروتوکلهای ٱ.ای.آی. آغاز شد. در این طرح با توجه به زمینه کاری، زبان، الفبا و سیاستهای سازماندهی اطلاعات در مستندسازی هر کشوری، مستندات آن کشوربا دیگر کشورها به اشتراک گذاشته می شود. در واقع با استفاده از این طرح و حمایت ایفلا از آن، بحث استفاده از مستندات مجاز به جای مستندات قراردادی مورد استفاده قرار گرفت. 

در طرح ویاف برای یک واژه یا عبارت مستند فرمهای مختلفی در زبانهای گوناگون یافت می شود که کشورها موسسات گوناگون آنها را با استفاده از سیاستهای کاری خود ایجاد کرده اند و استفاده می کنند. روابط میان فرمهای مختلف از یک مستند به صورت مصورسازی شده برای کاربران ارائه شده است. درواقع به اشتراک گذاری مستندات، راهی است برای دستیابی به مستندات در سطح جهانی!


 *International Standard Authority Data Number(ISADN) 

**http://viaf.org

 

شبکه معنایی = Semantic Network

شبکه معنایی، طرحی برای نمایش دانش است که از گره ها و پیوندهای میان گره ها استفاده می کند. گره ها، مفاهیم و اشیاء، و پیوندها روابط میان گره ها را نمایش می دهند. پیوندها، جهت دار و برچسب دار هستند؛ بنابراین، با استفاده از این پیوندها، گرافهای جهت داری هم به وجود می آیند که به مصورسازی شبکه معنایی کمک می کنند. در مصورسازی این طرحها از دایره و مستطیل برای نشان دادن گره ها استفاده می شود و پیوندها به صورت پیکانهای جهت دار میان گره ها نشان داده می شود. شکل زیر یک مثال ساده از گراف جهت دار است:

ساختار شبکه با استفاده از جهت پیوندهایی که به گره ها منتهی می شوند، معنای شبکه را نشان می دهد. شبکه، مجموعه ای از روابط دوتایی را در میان گره ها تعریف می کند. در گرافهای معنایی، همه گره ها از یک نوع(type) نیستند. درشکل زیر کتابخانه شماره(Lib1) متعلق به مفهوم کتابخانه (Library) است و در واقع، "کتابخانه شماره 1" مثالی از مفهوم کتابخانه محسوب می شود. گره مفهومی کتابخانه با مستطیل و گره مثال(کتابخانه 1) با دایره مشخص شده است و دارای پیوندی جهت دار (is-a) به سمت گره مفهومی است. 

در شبکه های معنایی، تمامی پیوندها نیز از یک نوع نیستند. در برخی مواقع پیوندها، نشان دهنده اطلاعاتی در مورد رابطه بین دو گره هستند، مثل شکل زیر که بخش منابع غیرکتابی در واقع در کتابخانه شماره 1 وجود دارد(رابطه is-in-library). این روابط، اصطلاحا روابط ماهیتی هستند. رابطه دیگر میان بخش منابع غیرکتابی و مفهوم آن که بخشی از کتابخانه است و با رابطه is-a نشان داده شده است، یک رابطه ساختاری است و اطلاعاتی را در مورد گره مورد نظر ارائه می کند. 

حال اگر بخواهیم به این روابط بیفزاییم، در بخش منابع غیرکتابی، نقشه وجود دارد. اگر به یکی از این نقشه ها که در مورد خلیج فارس و مربوط به سال 1900 میلادی است اشاره کنیم، به شکل زیر دست می یابیم. در اینجا دو مشخصه از مشخصات نقشه که موضوع و تاریخ است، در شبکه نشان داده شده است. همانطور که مشخص است، خلیج فارس، موضوع نقشه است و ماهیتا به یک گره مفهومی(مکان) متصل است. همچنین سال 1900 نیز علاوه بر اینکه تاریخی برای نقشه محسوب می شود، ماهیتا یک تاریخ سال است. 

در مورد مثال بالا می توان بسیاری از اطلاعات کتابشناختی، ظاهری و موجودی را به این اطلاعات اضافه کرد. باید در نظر گرفت که مثال بالا در مورد یک نقشه خاص در یک بخش خاص در یک کتابخانه است. برای کتابخانه ای با بخشهای مختلف و منابع گوناگون که هر یک مشخصات خاص خودشان را دارند، شبکه ای از گره ها و روابط مختلف به وجود می آید که می تواند به ارائه اطلاعات مرتبط به کاربر کمک بسزایی نماید.


* در شبکه معنایی معرفی شده می توان رد پای FRBR را به خوبی مشاهده کرد.

** این شبکه به ساده ترین صورت نگاشته شده است تا بر اساس آن اطلاعات موردنظر به خوبی مشاهده گردد. 

*** شبکه های معنایی با استفاده از مفاهیم وب معنایی پیوندی عمیق دارند.

**** برای مطالعه بیشتر به لینکهای زیر مراجعه نمایید:

Semantic Networks

Semantic Networks/John F. Sowa

What is in a semantic network

نسخه 3.5 مودس منتشر شد= MODS 3.5 released

 

نسخه ۳.۵ طرح فراداده ای توصیف شیء (مودس)، در جولای 2013 از سوی کمیته ویراستاری این طرح و کتابخانه کنگره امریکا منتشر شد. این بازنگری، با نسخه قبلی (۳.۴) کاملا سازگار است و تغییراتی را برای رفع نارساییهای نسخه قبلی در بردارد. 

8 تغییری که در نسخه جدید ایجاد شده در زیر توضیح داده شده است:

1. اضافه شدن ویژگی unit به عنصر فرعی extent در زیر عنصر اصلی physicalDescription

این تغییر امکان جزیی تر کردن عنصر extent را با جدا کردن واحدها(units) فراهم می آورد.

 

2. اضافه شدن rfc5646 به عنوان مقدار(value) برای  language/languageTerm

مقادیر قبلی نشان دهنده استانداردهای قبلی بود که استفاده می شد، RFC5646 جایگزین RFC4646 شده است.

 

3.اضافه شدن ویژگیهای altFormat و contentType برای عناصر titleInfo، abstract، tableOfContents و accessCondition.

این تغییر امکان جای دهی HTML در مودس را با پیوند دادن با ویژگی altRepGrp فراهم می کند و همچنین فرمت رمزگذاری جایگزین را نشان می دهد.


4. اضافه شدن ویژگی eventType زیر عنصر اصلی originInfo برای نشان دادن تولید، نشر، توزیع و ساخت.

این ویژگی اجازه می دهد که بتوان نشان داد که چه نوعی از originInfo اتفاق افتاده است؟ به عنوان مثال، تولید، نشر، توزیع، ساخت یا رخداد دیگری.


5. اضافه شدن ویژگی typeURI به عنصرهای identifier، note، physicalDescription/note.

با این تغییر می توان نشان داد که نوع مورد نظر در فرم URI وجود دارد.


6. اضافه شدن ویژگی  generator به عنصر اصلی classification.

مقدار این ویژگی نشان می دهد که شماره رده بندی به صورت اتوماتیک تولید شده است. این مقدار چگونگی تولید را نشان می دهد در صورتیکه بخواهیم چگونگی تولید را قید کنیم از آن استفاده می کنیم.


7.اضافه شدن عنصر فرعی etal در زیر عنصر اصلی name

این عنصر فرعی به عناصر فرعی زیر عنصر اصلی name اضافه شده است تا بتوان یک یا چند نامی را نشان داد که به هر دلیلی به وضوح نمی توانند در عنصر دیگری از نام وجود داشته باشد.


8. اضافه شدن ویژگی otherType به عنصر اصلی titleInfo.

این ویژگی، برای تعیین مقدار "نوع دیگری" برای عنصر اصلی titleInfo اضافه شده است که در لیست انواع برشمرده شده در طرح مودس وجود ندارند.

از طریق لینک زیر می تواند به طرح نسخه 3/5 دست یافت:

MODS 3.5 Schema

برای دریافت مثالهایی از این تغییرات می توان از لینک زیر استفاده کرد:

Examples for MODS 3.5

 

کلیدواژه ها: مودس- طرح فراداده ای توصیف شی- MODS، فراداده

چند راه دسترسی به متن آر.دی.ای.: How to access RDA

 

 

سایت آر.دی.ای. تولکیت علاوه بر فروش اشتراک قواعد آر.دی.ای.، شرایط خاصی را هم برای دستیابی افرادی که به صورت مستمر احتیاج به استفاده از آر.دی.ای. ندارند، امکانی را فراهم آورده است. در این سایت آدرس لینکی وجود دارد که کاربر را به فرمی راهنمایی می کند. کاربرانی که نیاز مقطعی به استفاده از آر.دی.ای. دارند، با پر کردن این فرم می توانند نوع دسترسی را به صورت تک کاربره و یا چند کاربره (سازمانی) مشخص کنند و نام کاربری و رمز ورودی را که خودشان تعیین کرده اند را برای دسترسی به متن آر.دی.ای. استفاده نمایند.

از طریق این لینک زیر می توان به فرم ثبت نام دسترسی کوتاه مدت دست یافت:

RDA Toolkit Free Trial Request Form

 

در بخش دیگری از سایت آر.دی.ای. تولکیت، امکانی فراهم شده تا افرادی که با هدف آموزش به استفاده از آر.دی.ای. نیاز دارند، با هزینه کمتری بتوانند به متن آر.دی.ای. دسترسی داشته باشند. 


 

Training and Classroom Access


 
همچنین اگر کاربری در صدد دسترسی موقت به منظور ارائه جلسات آموزشی باشد، می تواند از طریق لینک زیر، فرم مورد نظر را تکمیل نموده و اطلاعات دسترسی را دریافت نماید. در این فرم حتی می توان در مورد جلسات آموزشی هم اطلاعاتی را وارد کرد و در صورت نیاز، آن جلسه را به منظور آگاهی دیکران از آن جلسه، معرفی نماید.

 

 

نام عام مواد یا نوع محتوا، رسانه و محمل؟ =GMD or Content Type, Media Type, Carrier Type

برای استفاده و پیاده سازی آر.دی.ای.، استفاده از بستر استاندارد برای ارائه اطلاعات ضروری است. یکی از تفاوتهایی که بین قواعد آر.دی.ای. نسبت به ویرایش دوم انگلوامریکن وجود دارد، شیوه ارائه اطلاعات مربوط به محمل اطلاعات و نیز فرمت منبع است. در قواعد انگلوامریکن، نوع منبع، به صورت واژه ای در داخل قلاب، پس از عنوان آورده می شد که اصطلاحا به آن نام عام مواد(جی.ام.دی.)* گفته می شد. در آر.دی.ای. از "نام عام مواد" استفاده نمی شود و سه اصطلاح "نوع محتوا، نوع رسانه و نوع محمل"** جایگزین آن شده است. آر.دی.ای. اصطلاحات خاصی را برای این سه نوع، ارائه کرده است که فهرستنویسان برای ارائه اطلاعات محتوا، رسانه و محمل می توانند از آن استفاده کنند. برای نمایش اطلاعات باید بستر مناسبی هم فراهم آید. در مارک 21 در فیلدهای 336، 337 و 338 ، نوع محتوا، رسانه و محمل گنجانده شده است. در این سه برچسب، می توان اصطلاح مورد نظر را از آر.دی.ای. استخراج کرد و در a$ قرار داد. حال باید نشان داد که این اصطلاح از کدام منبع مستند استخراج شده است، برای این بخش از اطلاعات، 2$ در مارک21 وجود دارد. 

با جستجوی پیشینه ای با عنوان  Philadelphia Center City map و یا با شماره بازیابی ۹۵۶۸۰۱۵۰ در کتابخانه کنگره امریکا، می توان به صورت نمونه به اطلاعات مندرج در فیلدهای 337،336 و 338 و سابفیلدهای موردنظر برای نوع محتوا، رسانه و منبع دست یافت.

مساله دیگری که باید با این تغییر همگام می شد، تغییراتی است که باید در استاندارد بین المللی توصیف کتابشناختی(آی.اس.بی.دی.) به وجود می آمد. در شکل قبلی این استاندارد، ناحیه جداگانه ای برای نوع منبع وجود نداشت. اما با این تغییرات، این استاندارد دارای ناحیه صفر (0) شده است. در این ناحیه، نوع محتوا و نوع رسانه یک منبع گنجانده می شود. در کنار آن برای استفاده از آی.اس.بی.دی. در ساختار بندی استاندارد اطلاعات در وب معنایی و در آر.دی.اف. نیز برای هر یک از بخشهای آی.اس.بی.دی. از جمله ناحیه صفر، واژه ها دارای یو.آر.آی. مخصوص به خود هستند. در لینکهای زیر می توان به اطلاعاتی در مورد ناحیه صفر و نیز یو.آر.آی. های ناحیه های آی.اس.بی.دی. از جمله ناحیه صفر دست یافت.( بر طبق توضیحی که در آی.اس.بی.دی. برای نوع رسانه آمده، این بخش از اطلاعات، نوع محمل را نیز در خود جای داده است)

ISBD Area 0: Content Form and Media Type Area

The ISBD Vocabularies


* General Material Designation=GMD

** Content Type, Media Type, Carrier Type

 

کلیدواژه ها: آر.دی.ای.، مارک21، وب معنایی، آی.اس.بی.دی.، ناحیه صفر

انتشار داده های پیوندی مستندات کتابخانه کنگره = LC Linked Data Service

 

کتابخانه کنگره امریکا برای ورود به وب معنایی و استفاده از مستندات خود در چارچوب توصیف منبع (آر.دی.اف.) تمامی داده های پیوندی مربوط به مستندات خود را منتشر کرده است. دسترسی به این اطلاعات باعث می شود که فهرستنویسان، کاربران و کتابخانه هایی که می خواهند به سمت وب معنایی حرکت کنند، بتوانند به مستندات کتابخانه کنگره دسترسی داشته باشند. 

کتابخانه کنگره اعلام کرده است که این اطلاعات را در یک فضای عمومی در دسترس قرار داده و سعی بر آن بوده که با کمترین اشتباه ارائه شود و در عین حال نقصهای موجود نیز برطرف شود. 

از طریق لینک زیر می توان به داده های پیوندی مستندات کتابخانه کنگره دست یافت:

LC Linked Data Service

از این طریق می توان در مجموعه های زیر جستجو کرد:

-سرعنوانهای موضوعی کتابخانه کنگره

-مستندات نام کتابخانه کنگره

-رده بندی کتابخانه کنگره

-سرعنوانهای موضوعی کودکان کتابخانه کنگره

-اصطلاحات ژانر و فرم کتابخانه کنگره

-اصطلاحنامه مواد گرافیکی

-رابطهای مارک

-کشورهای مارک

-نواحی جغرافیایی مارک

-زبانهای مارک

-زبانها در ایزوهای 639-1، 639-2، 639-5

-فرمتهای تارخ و زمان 

با جستجوی واژه موردنظر در این صفحه، تمامی ترکیباتی که واژه موردنظر در آنها وجود دارد به ترتیب ارتباط با واژه مورد جستجو، بازیابی و لیست می شود. 

در برابر هر واژه که با Label مشخص شده است، نام واژگان کنترل شده ای که آن واژه را در خود دارد، با Vocabulary مشخص شده و در برابر آن type یا نوع واژه بازیابی شده (موضوع، نام شخص و ...) ارائه می شود و سپس شناسه گری که کتابخانه کنگره در داده های پیوندی خود به آن واژه اختصاص داده نیز بازیابی می شود. با کلیک بر روی واژه مورد نظر می توان به جزییات واژه نیز دست یافت. برای استفاده از مستندات در آر.دی.اف.، باید برای هر داده ای یک یو.آر.آی. ارائه شود. در بخش جزییات، می توان به این یو.آر.آی. دست یافت. علاوه بر آن اطلاعاتی مانند واژه عام، خاص، شکلهای دیگر آن واژه و کشورهایی که شکلهای متفاوت را استفاده کرده اند نیز در دسترس است. بخش دیگری که جذابیت خاص خودش را دارد، مصورسازی روابط بین موضوعات است که با نام visualization ارائه می شود. برای هر یک از واژه های بازیابی شده، در صورت وجود رابطه با واژه های دیگر، این روابط به صورت مصور نمایش داده می شوند. 

در انتها نیز بخشی برای پیشنهاد واژه های مرتبط و جدید با واژه مورد نظر وجود دارد.

این سامانه ممکن است در بعضی از موارد مانند اسامی بومی کشورها هنوز به روابط مورد نظر دست نیافته باشد. اما گام مفیدی برای دستیابی به وب معنایی و درج اطلاعات مستند در آنتولوژیهاست.


کلیدواژه ها: وب معنایی، کتابخانه کنگره، داده های پیوندی، داده های مستند

راه حلهای پیشنهادی برای رفع مشکلات مودس 3.4= Solutions for MODS 3.4 problems



ربه کا گانتر* سرپرست کمیته ویراستاری مودس، به تازگی مشکلاتی از ویرایش 3.4 مودس را بیان کرده و راه حلهایی را از طرف کمیته ویراستاری برای این مشکلات مطرح کرده است. وی این راه حلها را با هدف نظرخواهی از متخصصان و کتابداران مطرح کرده است تا ماحصل این نظرخواهی ها در ویرایش 3.5 مودس در نظر گرفته شود. گانتر این تغییرات را در مسیر همگامی با آر.دی.ای. و طرح انتقال چارچوب کتابشناختی(بیب فریم**) مطرح کرده است.

مسایل و راه حلهای مطرح شده به شرح زیر است:

- در ویرایش 3.4، عنصر فرعی publisher  زیر عنصر اصلی originInfo  برای توصیف توزیع کننده، ناشر، تولیدکننده، سازنده و غیره به کار می رود. در واقع در زمان توصیف، این موارد از یکدیگر مجزا نمی شوند.

راه حل: در قسمت از عنصر دیگری به نام استفاده شود و دارای ویژگی eventType باشد تا نوع نقش را برای ناشر، توزیع کننده، تولید کننده، سازنده و غیره مشخص کند.

- عدم امکان استفاده از name در قسمت originInfo: با همان تعریفی که برای نام در قسمت name وجود دارد، امکان توصیف نام ناشر همراه با ویژگیهای مربوط به آن(role، namePart، و ...) وجود ندارد

راه حل: استفاده از یک عنصر فرعی به صورت provider زیر عنصر providerEvent که نام ناشر، توزیع کننده، سازنده و غیره را شامل می شود و تکرارپذیر است.

- اگر مکانی به صورت یک موضوع مطرح شود می تواند در قرار گیرد ولی مکانها در originInfo به صورت کنترل نشده استفاده می شوند و روشی برای استفاده از واژگان کنترل شده در آن استفاده نمی شود. همچنین در عنصر موضوع، می توان در عنصر فرعی سلسله مراتب مکانی را نشان داد اما در originInfo چنین امکانی وجود ندارد.

راه حل: می توان place را در زیر providerEvent استفاده کرد. همچنین geographic در زیر عنصر اصلی subject عنصر دیگری است که احتیاج به تغییراتی دارد(به عنوان مثال در زیر subject هم geographic وجود دارد و هم hierarchicalGeographic. آیا این دو جزء با هم باید به صورت مجزا در نظر گرفته شوند یا با هم یکی شوند؟) برای این مساله سه گزینه پیشنهاد شده است:

 1) عنصر فرعی place در زیر providerEvent به geographic تبدیل شده و با آنچه در زیر subject  وجود دارد هماهنگ شود.

 2) عنصر فرعی geographic در زیر subject به place تغییر یابد،

 3) place در زیر providerEvent بدون تغییر باقی بماند اما در تعریف آن معنای geographic گنجانده شود یعنی اینکه بتوانیم از واژگان کنترل شده در آن استفاده کنیم.

- در عنصر فرعی وجود دارد که با یکدیگر غیرمرتبط هستند. عناصر place/publisher/dates با یکدیگر ارتباط دارند و مربوط به ناحیه نشر یک منبع هستند اما عناصری مانند edition , frequency و issuence به سه عنصر قبلی ارتباطی ندارند و سوال اینجاست که در هر تکرار باید این اطلاعات غیر مرتبط هم گنجانده شوند؟

راه حل: پیشنهاد می شود که عناصر مربوط به نشر در زیر providerEvent آورده شود و بقیه عناصر که غیرمرتبط هستند خارج از آن و فقط یکبار توصیف شوند.

- تاریخهایی که در originInfo وجود دارد(مانند dateIssued، dateCreated، غیره)  احتیاج به جایگزینهایی دارند.

راه حل: وقتی از عنصرproviderEvent در originInfo استفاده شود، عنصر تاریخ(date) به ضورت ضمنی در تلقی می شود. مثلا وقتی مقدار در نظر گرفته شده برای عنصر eventType کلمه "published" باشد، قاعدتا place، محل نشر و date هم تاریخ نشر محسوب می شود. اما در بعضی موارد هم تاریخ دقیقا مربوط به مکان و ناشر یا هر مسئولیتی که به کار رفته نیست. در این مواقع تاریخ به صورت یک عنصر اصلی و با ویژگی type و نیز یک مقدار کنترل نشده استفاده می شود تا به صورت مستقیم، بتوان نوع تاریخ را نیز مشخص کرد.


تا کنون نظرات مختلفی مبنی بر رد یا تایید این پیشنهادات و راه حلها در گروه بحث طرح فراداده ای توصیف شیء ارائه شده است.


* Rebecca Guenther

** (Bibliographic Framework Transition Initiative (BIBFRAME


کلیدواژه ها: طرح فراداده ای توصیف شیء، مودس، ربه کا گانتر، MODS