از فراداده تا داده های پیوندی = From metadata to linked data

حرکت از فراداده های موجود در کتابخانه ها به سمت داده های پیوندی، از مسایل مهم این روزهای کتابخانه های بزرگ در کشورهای مختلف است، ویرجینیا شیلینگ، در مقاله ای برای انجمن الکترونیکی انجمن کتابداران امریکا  نگاشته است، به بررسی این موضوع و آثاری پرداخته است که به این موضوع پرداخته اند. در این مقاله، آثار و نظرات افراد مختلفی از جمله کارن کویل مورد بررسی قرار گرفته است.

این مقاله که با عنوان" تبدیل فراداده های کتابخانه ای به داده های پیوندی" منتشر شده است، دارای اطلاعات مفیدی در این زمینه است. 

در بخشی از این مقاله چهار نقش خاص برای کتابخانه ها را که از قول میلر نقل شده مطرح می کند:

- در معرض دید قراردادن مجموعه های کتابخانه از طریق تکنولوژیهای وب معنایی

 - تحت وب قراردادن اصطلاحنامه ها، نگاشتهای متناظر و خدمات

- به اشتراک گذاشتن تجارب خود و آنچه که آموخته اند

- دفاع از تغییرات و پاسخگویی به این سوال که چطور باید در این تغییر قرار گرفت؟

برای اطلاعات بیشتر در این زمینه و مطالعه این مقاله به نشانی زیر مراجعه کنید:

تبدیل فراداده های کتابخانه به داده های پیوندی

 

 

Moving from library metadata to linked data is one of the most important issues that large libraries in most countries face it. Virginia Schiling has reviewed linked library data and comments of various experts about this subject in an article which was published in ALA e-forum.

Title of this article is “Transforming library metadata into linked library data” and has very beneficial notes, for example, according to miller(2004), she has referred to 4 library and librarians roles for receiving development of linked library data.

- exposing collections via Semantic Web technologies

- webifying thesaurus/mappings/services

- sharing lessons learned

-advocating for change (under “How can libraries get involved?”)

For more information see "Transforming library metadata into linked library data"

نسخه 3.5 مودس منتشر شد= MODS 3.5 released

 

نسخه ۳.۵ طرح فراداده ای توصیف شیء (مودس)، در جولای 2013 از سوی کمیته ویراستاری این طرح و کتابخانه کنگره امریکا منتشر شد. این بازنگری، با نسخه قبلی (۳.۴) کاملا سازگار است و تغییراتی را برای رفع نارساییهای نسخه قبلی در بردارد. 

8 تغییری که در نسخه جدید ایجاد شده در زیر توضیح داده شده است:

1. اضافه شدن ویژگی unit به عنصر فرعی extent در زیر عنصر اصلی physicalDescription

این تغییر امکان جزیی تر کردن عنصر extent را با جدا کردن واحدها(units) فراهم می آورد.

 

2. اضافه شدن rfc5646 به عنوان مقدار(value) برای  language/languageTerm

مقادیر قبلی نشان دهنده استانداردهای قبلی بود که استفاده می شد، RFC5646 جایگزین RFC4646 شده است.

 

3.اضافه شدن ویژگیهای altFormat و contentType برای عناصر titleInfo، abstract، tableOfContents و accessCondition.

این تغییر امکان جای دهی HTML در مودس را با پیوند دادن با ویژگی altRepGrp فراهم می کند و همچنین فرمت رمزگذاری جایگزین را نشان می دهد.

4. اضافه شدن ویژگی eventType زیر عنصر اصلی originInfo برای نشان دادن تولید، نشر، توزیع و ساخت.

این ویژگی اجازه می دهد که بتوان نشان داد که چه نوعی از originInfo اتفاق افتاده است؟ به عنوان مثال، تولید، نشر، توزیع، ساخت یا رخداد دیگری.

5. اضافه شدن ویژگی typeURI به عنصرهای identifier، note، physicalDescription/note.

با این تغییر می توان نشان داد که نوع مورد نظر در فرم URI وجود دارد.

6. اضافه شدن ویژگی  generator به عنصر اصلی classification.

مقدار این ویژگی نشان می دهد که شماره رده بندی به صورت اتوماتیک تولید شده است. این مقدار چگونگی تولید را نشان می دهد در صورتیکه بخواهیم چگونگی تولید را قید کنیم از آن استفاده می کنیم.

7.اضافه شدن عنصر فرعی etal در زیر عنصر اصلی name

این عنصر فرعی به عناصر فرعی زیر عنصر اصلی name اضافه شده است تا بتوان یک یا چند نامی را نشان داد که به هر دلیلی به وضوح نمی توانند در عنصر دیگری از نام وجود داشته باشد.

8. اضافه شدن ویژگی otherType به عنصر اصلی titleInfo.

این ویژگی، برای تعیین مقدار "نوع دیگری" برای عنصر اصلی titleInfo اضافه شده است که در لیست انواع برشمرده شده در طرح مودس وجود ندارند.

از طریق لینک زیر می تواند به طرح نسخه 3/5 دست یافت:

MODS 3.5 Schema

برای دریافت مثالهایی از این تغییرات می توان از لینک زیر استفاده کرد:

Examples for MODS 3.5

 

کلیدواژه ها: مودس- طرح فراداده ای توصیف شی- MODS، فراداده

راه حلهای پیشنهادی برای رفع مشکلات مودس 3.4= Solutions for MODS 3.4 problems

ربه کا گانتر* سرپرست کمیته ویراستاری مودس، به تازگی مشکلاتی از ویرایش 3.4 مودس را بیان کرده و راه حلهایی را از طرف کمیته ویراستاری برای این مشکلات مطرح کرده است. وی این راه حلها را با هدف نظرخواهی از متخصصان و کتابداران مطرح کرده است تا ماحصل این نظرخواهی ها در ویرایش 3.5 مودس در نظر گرفته شود. گانتر این تغییرات را در مسیر همگامی با آر.دی.ای. و طرح انتقال چارچوب کتابشناختی(بیب فریم**) مطرح کرده است.

مسایل و راه حلهای مطرح شده به شرح زیر است:

- در ویرایش 3.4، عنصر فرعی publisher  زیر عنصر اصلی originInfo  برای توصیف توزیع کننده، ناشر، تولیدکننده، سازنده و غیره به کار می رود. در واقع در زمان توصیف، این موارد از یکدیگر مجزا نمی شوند.

راه حل: در قسمت از عنصر دیگری به نام استفاده شود و دارای ویژگی eventType باشد تا نوع نقش را برای ناشر، توزیع کننده، تولید کننده، سازنده و غیره مشخص کند.

- عدم امکان استفاده از name در قسمت originInfo: با همان تعریفی که برای نام در قسمت name وجود دارد، امکان توصیف نام ناشر همراه با ویژگیهای مربوط به آن(role، namePart، و ...) وجود ندارد

راه حل: استفاده از یک عنصر فرعی به صورت provider زیر عنصر providerEvent که نام ناشر، توزیع کننده، سازنده و غیره را شامل می شود و تکرارپذیر است.

- اگر مکانی به صورت یک موضوع مطرح شود می تواند در قرار گیرد ولی مکانها در originInfo به صورت کنترل نشده استفاده می شوند و روشی برای استفاده از واژگان کنترل شده در آن استفاده نمی شود. همچنین در عنصر موضوع، می توان در عنصر فرعی سلسله مراتب مکانی را نشان داد اما در originInfo چنین امکانی وجود ندارد.

راه حل: می توان place را در زیر providerEvent استفاده کرد. همچنین geographic در زیر عنصر اصلی subject عنصر دیگری است که احتیاج به تغییراتی دارد(به عنوان مثال در زیر subject هم geographic وجود دارد و هم hierarchicalGeographic. آیا این دو جزء با هم باید به صورت مجزا در نظر گرفته شوند یا با هم یکی شوند؟) برای این مساله سه گزینه پیشنهاد شده است:

 1) عنصر فرعی place در زیر providerEvent به geographic تبدیل شده و با آنچه در زیر subject  وجود دارد هماهنگ شود.

 2) عنصر فرعی geographic در زیر subject به place تغییر یابد،

 3) place در زیر providerEvent بدون تغییر باقی بماند اما در تعریف آن معنای geographic گنجانده شود یعنی اینکه بتوانیم از واژگان کنترل شده در آن استفاده کنیم.

- در عنصر فرعی وجود دارد که با یکدیگر غیرمرتبط هستند. عناصر place/publisher/dates با یکدیگر ارتباط دارند و مربوط به ناحیه نشر یک منبع هستند اما عناصری مانند edition , frequency و issuence به سه عنصر قبلی ارتباطی ندارند و سوال اینجاست که در هر تکرار باید این اطلاعات غیر مرتبط هم گنجانده شوند؟

راه حل: پیشنهاد می شود که عناصر مربوط به نشر در زیر providerEvent آورده شود و بقیه عناصر که غیرمرتبط هستند خارج از آن و فقط یکبار توصیف شوند.

- تاریخهایی که در originInfo وجود دارد(مانند dateIssued، dateCreated، غیره)  احتیاج به جایگزینهایی دارند.

راه حل: وقتی از عنصرproviderEvent در originInfo استفاده شود، عنصر تاریخ(date) به ضورت ضمنی در تلقی می شود. مثلا وقتی مقدار در نظر گرفته شده برای عنصر eventType کلمه "published" باشد، قاعدتا place، محل نشر و date هم تاریخ نشر محسوب می شود. اما در بعضی موارد هم تاریخ دقیقا مربوط به مکان و ناشر یا هر مسئولیتی که به کار رفته نیست. در این مواقع تاریخ به صورت یک عنصر اصلی و با ویژگی type و نیز یک مقدار کنترل نشده استفاده می شود تا به صورت مستقیم، بتوان نوع تاریخ را نیز مشخص کرد.

تا کنون نظرات مختلفی مبنی بر رد یا تایید این پیشنهادات و راه حلها در گروه بحث طرح فراداده ای توصیف شیء ارائه شده است.

---

* Rebecca Guenther

** (Bibliographic Framework Transition Initiative (BIBFRAME

کلیدواژه ها: طرح فراداده ای توصیف شیء، مودس، ربه کا گانتر، MODS

نمونه کاربرگه مودس= A MODS Worksheet

مرکز کتابخانه دیجیتال دانشگاه تنسی در سال 2007 اقدام به ارائه نمونه کاربرگه مودس کرده است. این نرم افزار زیر نظر کریستین هیگود تهیه شده است.در اين نرم افزار كاربرگه اي براي ورود اطلاعات تعبيه شده است.

این کاربرگه شامل 14 عنصر اصلی طرح فراداده ای توصیف شیء است.

http://dlc.lib.utk.edu/~cdeane/UTK_LIB_DLC/WB4/workbook.htm

ابتدا باید نام شخص و موسسه ای که از این طرح استفاده می کند وارد شود. سپس با ورود به هر یک از عناصر اصلی،کاربر ورود اطلاعات می تواند به هر یک از ویژگیهاو نیز عناصر فرعی مربوط به هر یک از عناصر اصلی دست یابد و امکان ورود اطلاعات در آن فراهم است.

این کاربرگه با هدف دسترسی آزاد ارائه شده و تضمینی برای استفاده برای هدف خاص در آن وجود ندارد.

با ورود به این نرم افزار، عناصر اصلی در قسمت سمت چپ صفحه مشاهده می شود. با کلیک بر روی هر کدام از این عناصر ابتدا توضیحی مختصر برای عنصر اصلی و هر یک از عناصر فرعی و ویژگیها ارائه می شود تا وارد کننده اطلاعات با نوع داده هایی را که باید در هر فیلد وارد کند، آشنا شود.برای هر عنصر تا ۴ سطح در نظر گرفته شده است. با ورود به هر عنصر، سطوح مختلف ورود اطلاعات توضیح داده شده است. قسمتهایی که حتما اطلاعات وارد شود، با رنگ زرد به صورت هایلایت مشخص می شود.

پس از آن در کنار هر یک از عناصر فرعی و ویژگیها به فراخور نوع اطلاعات مورد نیاز، فضایی برای ورود اطلاعات و یا انتخاب نوع و فرمت داده ها وجود دارد که امکان ورود صحیح اطلاعات را فراهم می آورد. برای عناصر و نیز ویژگیهای authority و نیز بخشهایی که نیاز به استفاده از لیستهای معتبر و مستند وجود دارد، این لیستهای استاندارد با باز شدم پنجره جدیدی در اختیار وارد کننده اطلاعات قرار می گیرد همانند نقش شخص یا تنالگان در عنصر name و یا انتخاب نوع فیزیکی منبع و مانند آن.

پس از وارد کردن اطلاعات مورد نیاز در هر یک از عناصر و عناصر فرعی و ویژگیهای آنها می توان این اطلاعات را به صورت یک فایل ذخیره کرد.

استفاده از این کاربرگه و نیز طریقه ورود اطلاعات می تواند برای پژوهشگران در این حوزه مفید باشد.

 برچسب ها: طرح فراداده ای توصیف شیء، مودس، فراداده

فراخوان مقاله کنفرانس ایسکو=ISKO Conference

 انجمن بین المللی سازماندهی دانش(ایسکو)، کنفرانسی را در بنگلور هند برگزار خواهد کرد. بدین منظور فراخوان مقاله ای با اعلام شده است که زمان ارسال چکیده مقالات تا پایان دسامبر ۲۰۱۱ است.

محورهای این کنفرانس شامل موارد زیر است:

• Classification Schemes, Taxonomies, and Categorization Schemes • Facet Analysis as the theoretical basis of knowledge representation & organization • Relationships in Thesauri, Semantic networks and Ontologies • Categories and Conceptual Structures for the Digital Environment • Alternative subject access, Web Indexing, social tagging, etc • Data Modeling for the Semantic Web vis-�-vis tools such as RDA, FRBR, MARC formats • Indexing and searching in Multilingual environments • Organizing Unstructured Information; Enterprise Knowledge Organization and Management • Knowledge Organization and the Multimedia challenge:Text,Audio, Video, Images, etc • Linguistic and other issues in Automatic categorization & Indexing

اطلاعات مربوط به ثبت نام از طریق پیوند زیر در دسترس است: http://www.isibang.ac.in/~isko/ این کنفرانس از ۶تا۹ آگوست ۲۰۱۲ برگزار خواهد شد. برچسب ها: فهرستنویسی، سازماندهی اطلاعات، ایسکو، کنفرانس ها و کنگره ها

استفاده از سازگاری آر.دی.ای. با دوبلین کور = Mapping RDA to Dublin Core

در تستی که با شرکت 24 موسسه و زیر نظر اُ.سی.ال.سی، کتابخانه کنگره، کتابخانه ملی پزشکی امریکا و کتابخانه ملی کشاورزی امریکا و بر اساس دستورالعملهای آر.دی.ای. انجام شد، جمعا 10507 پیشینه کتابشناختی و 12797 پیشینه مستند ایجاد شد که از فراداده های مختلفی مانند مارک، مودس، دوبلین کور و ای.اِی.دی. استفاده شد. 66 رکورد توسط فراداده هایی غیر از مارک تولید شد که از این میان تعداد 33 رکورد با استفاده از دوبلین کور، 28 رکورد با مودس و دو رکورد با ای.اِی.دی. ایجاد شد.

دانشگاه های کلمبیا، شیکاگو و  ایلینویز ۲۲ رکورد از ۳۳ رکوردی را که با استفاده از دوبلین کور به وجود آمده را تولید کردند. برای ایجاد این رکوردها باید از سازگاری دستورالعملهای آر.دی.ای. و دوبلین کور استفاده می شد. در مقاله ای کوتاه به طور اختصار، این فرایند و سازگاری استفاده شده توضیح داده شده است. برای دستیابی به این مقاله از پیوند زیر استفاده کنید:

Testing RDA with Dublin Core

پروژه V/FRBR=استفاده از اف.آر.بی.آر. در ایکس.ام.ال.

یکی از مواردی که بعد از ارائه الگوهای مفهومی مورد پژوهش قرار گرفت، مساله به کارگیری این الگوها در بستر فراداده هایی بود که امکان توصیف منابع را با استفاده از دستورالعملهای استانداردهای سازماندهی مانند آر.دی.ای. فراهم می آوردند.

یکی از پروژه هایی که برای استفاده الگوهای مفهومی شکل گرفت، پروژه ای با نام "Variations/FRBR Project" یا " V/FRBR Project " است که با پرسش جالبی شکل گرفت:

 How do you creat a full, production data model from a human-readable conceptual model?

این پروژه در بازه زمانی اول اکتبر ۲۰۰۸ تا ۳۰سپتامبر ۲۰۱۱ توسط موسسه خدمات کتابخانه و موزه انجام گرفت. این پروژه با هدف ایجاد الگوی داده ای مبتنی بر ساختار اف.آر.بی.آر. و در دسترس قراردادن آن برای تجزیه و تحلیل، ایجاد رابط جستجوی وبی مبتنی بر اف.آر.بی.آر. به وجود آمد. بستر نحوی زباننشانه گذاری گسترش پذیر(ایکس.ام.ال.) برای نمایش داده های مبتنی بر اف.آر. بی.آر به کار گرفته شد. این پروژه بر روی موجودی کتابخانه موسیقی دانشگاه ایندیانا انجام شد. این موجودی شامل ۸۰هزار نوار صوتی و ۱۰۵هزار حلقه انجام شد.

یکی از دستاوردهای بخشهای مختلف این پروژه ارائه اطلاعات و ویژگیهای موجودیتهای اف.آر.بی.آر. به ویژه موجودیتهای گروه اول در بستر ایکس.ام.ال. است. از طریق پیوند زیر می توان به این سازگاری دسترسی پیدا کرد:

برچسب ها: اف.آر.بی.آر.، ایکس ام.ال.

FRBR in XML

تبدیل مارک ایکس.ام.ال. به مدس=MARCXML to MADS 2.0

در ژوئن ۲۰۱۱، کتابخانه کنگره شیوه نامه XSLT* برای تبدیل مارک ایکس.ام.ال.**به مدس***( MARCXML to MADS) را منتشر کرد. در این شیوه نامه می توان معادل هر یک از فیلدها و فیلدهای فرعی مارک ایکس.ام.ال. را در مدس مشاهده کرد. این شیوه نامه بر اساس مدس 2.0 تهیه شده است و ویرایش قبلی این شیوه نامه نیز که بر اساس مدس 1.0 نوشته شده بود در دسترس است.

پیوند دسترسی به شیوه نامه XSLT:

MARCXML to MADS 2.0 XSLT stylesheet

تبدیل مارک ایکس.ام.ال. به مدس بر اساس تبدیل بخش مستند مارک ۲۱ به مدس 2.0 تهیه شده که از طریق پیوند زیر می توانید به معادل سازی هریک از فیلدهای مستند مارک 21 به مدس دست یابید:

 MARC21 Authority Format Mapping to MADS Schema Versionn 2.0

این سازگاری بین بخش مستند مارک 21 و مدس می تواند برای نرم افزارهای کتابخانه ای که به سمت استفاده از زبان نشانه گذاری گسترش پذیر(ایکس.ام.ال.) پیش می روند و هم اکنون مبتنی بر مارک 21 هستند مفید باشد.

---

پی نوشت:

* XSLT مخفف = Extensible Stylesheet Language Transformations است که برای تبدیل یک سند مبتنی بر ایکس.ام.ال. به سند ایکس.ام.ال. دیگر یا سندهایی که توسط مرورگرها شناخته می شوند مانند HTML و XHTML به کار می رود.

به طور معمول XSLT این عمل را با تبدیل هر عنصر XML به عنصر  X)HTML) انجام می دهد.

** MARCXML مارکی است که بر اساس مارک 21 و در بستر نحوی ایکس.ام.ال. تهیه شده است. در این فراداده در تگهای حرفی ایکس.ام.ال. از فیلدهای عددی مارک 21 استفاده می شود.

*** MADS طرح فراداده ای توصیف مستندات است که برای توصیف داده های مستند در پیشینه کتابشناختی در بستر نحوی ایکس.ام.ال. استفاده می شود.

 

نمونه ای از توصیف پیشینه ها با استفاده از فراداده مودس

مخزن دیجیتال دانشگاه کلمبیای امریکا یکی از مواردی است که برای توصیف اطلاعات کتابشناختی خود از فراداده مودس استفاده کرده است. این وبسایت که مشترکات آکادمیک اعضای هیات علمی، دانشجویان و کارمندان این دانشگاه محسوب می شود، با به اشتراک گذاری آثار علمی آنها منابع علمی خود را تامین می کند.

با جستجو در وب سایت این دانشگاه، پیشینه های مرتبط با جستجوی کاربر ارائه می شود. پس از کلیک بر روی هر پیشینه، جزییات اطلاعاتی به کاربر داده شده و در انتهای هر پیشینه امکان بازدید و دانلود کردن فراداده پیشینه مورد نظر مهیا است.

این سایت و فراداده آن برای محققانی که در زمینه این فراداده و پیاده سازی آن، برای پیشینه های کتابشناختی تحقیق می کنند مفید خواهد بود. از نکات جالب این فراداده ها، توصیف بخشهای مختلف منبع است. به عنوان مثال، فصلهای یک کتاب به صورت جداگانه در این سایت توصیف شده و دارای فراداده مودس هستند.

وب سایت اشتراکات دانشگاهی دانشگاه کلمبیا