شبکه معنایی = Semantic Network
شبکه معنایی، طرحی برای نمایش دانش است که از گره ها و پیوندهای میان گره ها استفاده می کند. گره ها، مفاهیم و اشیاء، و پیوندها روابط میان گره ها را نمایش می دهند. پیوندها، جهت دار و برچسب دار هستند؛ بنابراین، با استفاده از این پیوندها، گرافهای جهت داری هم به وجود می آیند که به مصورسازی شبکه معنایی کمک می کنند. در مصورسازی این طرحها از دایره و مستطیل برای نشان دادن گره ها استفاده می شود و پیوندها به صورت پیکانهای جهت دار میان گره ها نشان داده می شود. شکل زیر یک مثال ساده از گراف جهت دار است:
![]()
ساختار شبکه با استفاده از جهت پیوندهایی که به گره ها منتهی می شوند، معنای شبکه را نشان می دهد. شبکه، مجموعه ای از روابط دوتایی را در میان گره ها تعریف می کند. در گرافهای معنایی، همه گره ها از یک نوع(type) نیستند. درشکل زیر کتابخانه شماره(Lib1) متعلق به مفهوم کتابخانه (Library) است و در واقع، "کتابخانه شماره 1" مثالی از مفهوم کتابخانه محسوب می شود. گره مفهومی کتابخانه با مستطیل و گره مثال(کتابخانه 1) با دایره مشخص شده است و دارای پیوندی جهت دار (is-a) به سمت گره مفهومی است.

در شبکه های معنایی، تمامی پیوندها نیز از یک نوع نیستند. در برخی مواقع پیوندها، نشان دهنده اطلاعاتی در مورد رابطه بین دو گره هستند، مثل شکل زیر که بخش منابع غیرکتابی در واقع در کتابخانه شماره 1 وجود دارد(رابطه is-in-library). این روابط، اصطلاحا روابط ماهیتی هستند. رابطه دیگر میان بخش منابع غیرکتابی و مفهوم آن که بخشی از کتابخانه است و با رابطه is-a نشان داده شده است، یک رابطه ساختاری است و اطلاعاتی را در مورد گره مورد نظر ارائه می کند.

حال اگر بخواهیم به این روابط بیفزاییم، در بخش منابع غیرکتابی، نقشه وجود دارد. اگر به یکی از این نقشه ها که در مورد خلیج فارس و مربوط به سال 1900 میلادی است اشاره کنیم، به شکل زیر دست می یابیم. در اینجا دو مشخصه از مشخصات نقشه که موضوع و تاریخ است، در شبکه نشان داده شده است. همانطور که مشخص است، خلیج فارس، موضوع نقشه است و ماهیتا به یک گره مفهومی(مکان) متصل است. همچنین سال 1900 نیز علاوه بر اینکه تاریخی برای نقشه محسوب می شود، ماهیتا یک تاریخ سال است.

در مورد مثال بالا می توان بسیاری از اطلاعات کتابشناختی، ظاهری و موجودی را به این اطلاعات اضافه کرد. باید در نظر گرفت که مثال بالا در مورد یک نقشه خاص در یک بخش خاص در یک کتابخانه است. برای کتابخانه ای با بخشهای مختلف و منابع گوناگون که هر یک مشخصات خاص خودشان را دارند، شبکه ای از گره ها و روابط مختلف به وجود می آید که می تواند به ارائه اطلاعات مرتبط به کاربر کمک بسزایی نماید.
* در شبکه معنایی معرفی شده می توان رد پای FRBR را به خوبی مشاهده کرد.
** این شبکه به ساده ترین صورت نگاشته شده است تا بر اساس آن اطلاعات موردنظر به خوبی مشاهده گردد.
*** شبکه های معنایی با استفاده از مفاهیم وب معنایی پیوندی عمیق دارند.
**** برای مطالعه بیشتر به لینکهای زیر مراجعه نمایید:
درباره نویسنده: ملیحه درخوش- دانشجوی دکتری علوم کتابداری و اطلاع رسانی(گرایش اطلاع رسانی)-